Η ιστορία ενός έθνους δεν είναι ένα θέμα προσωπικό ή και ιδεολογικό

Όταν ακούει κανείς τη λέξη «ιστορία», τα δυο πρώτα ονόματα που του έρχονται στο μυαλό είναι του Ηρόδοτου και του Θουκυδίδη. Από τον 5ο αιώνα π.Χ., τα δυο αυτά τεράστια πνεύματα, καθίστανται οι θεμελιωτές της ιστορικής επιστήμης. Αν και η γραφή τους βασίζεται αποκλειστικά στην αφήγηση πολεμικών γεγονότων, με εμφανείς σε αρκετά σημεία τις Ομηρικές επιρροές, ακολουθείται από μια σειρά προσωπικών κρίσεων ή προτιμήσεων που εστιάζουν στους ψυχολογικούς παράγοντες ως κίνητρα των ιστορικών πράξεων, τα οποία οδηγούν τους ανθρώπους και τους λαούς στην καταστροφή και αποτελεί την πρώτη αξιόπιστη αναφορά στην καταγραφή ιστορίας.  

Η ερμηνεία και μελέτη της ιστορίας αποχτούν, τον 2ο αιώνα π.Χ., μια καθαρά επιστημονική προσέγγιση με τον Πολύβιο. Ο Έλληνας ιστορικός στο έργο του Ιστορίαι, προσεγγίζει την μελέτη της ιστορίας με έναν πρωτοποριακό για την εποχή του τρόπο. Συγκεκριμένα γράφει: «Γενικά έχω την εντύπωση πως, όσοι είναι βέβαιοι ότι µε τις επί μέρους ιστορικές συγγραφές θα πετύχουν συνολική θεώρηση της ιστορίας σε βαθμό ικανοποιητικό, παθαίνουν κάτι παραπλήσιο µ’ εκείνους που, βλέποντας σκορπισμένα τα µέλη ενός σώματος, που κάποτε ήταν ζωντανό και όμορφο, νομίζουν ότι βλέπουν καθαρά την κίνηση και την ομορφιά του ζωντανού ζώου… µόνο µε το συσχετισμό και την αντιπαραβολή όλων των επί μέρους, τη μελέτη των κοινών σημείων και των διαφορών, μπορεί κανένας να το πετύχει και μπορεί, ύστερα από αυτή τη συνολική θεώρηση, να κερδίσει ό, τι χρήσιμο δίνει η ιστορία και συγχρόνως να την απολαύσει».

Μεσολαβεί η αριστοτελική λογική, η θεολογία, η θεοκρατία και ο χριστιανικός εσχατολογικός προσανατολισμός της ιστορίας τον Μεσαίωνα, για να έρθουν τον 18ο αιώνα οι Χέγκελ και Καντ να προσδώσουν στην φιλοσοφική σκέψη και ερμηνεία της ιστορίας μια φαινομενολογική διάσταση, σηματοδοτώντας το πέρασμα από τη δογματική μεταφυσική στην εμμενή φιλοσοφία. Με τον όρο εμμενές εννοούμε αυτό του υφίσταται εντός των ορίων της δυνατής ανθρώπινης εμπειρίας. Το αντίθετο του είναι το υπερβατικό, δηλαδή το πέραν των ορίων του ανθρώπινου λόγου και ανεξάρτητο από αυτόν.

Πάνω στην εμμενή φιλοσοφία βρίσκει πάτημα, τον 19ο αιώνα, η διαλεκτική διαδικασία του Μαρξ, η αποτύπωση της ιστορίας σύμφωνα με τον «τρόπο της παραγωγής», το σύνολο δηλαδή των σχέσεων ανάμεσα σε αυτούς που έχουν την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και σε εκείνους που τα χρησιμοποιούν.

Πάτημα βρίσκει και ο Νίτσε, αλλά δίνει μια άλλη διάσταση στη δική του προσέγγιση. Συγκεκριμένα, γράφει στο Ιστορία και Ζωή: «Να καταπιανόμαστε με την ιστορία για να κατανοήσουμε τη ζωή… Από τρείς απόψεις ανήκει η ιστορική γνώση στον ζωντανό άνθρωπο: του ανήκει εφόσον αυτός δρα και προσπαθεί, του ανήκει εφόσον διαφυλάσσει και τιμά κάτι, του ανήκει εφόσον πάσχει και έχει ανάγκη να λυτρωθεί. Σε αυτή την τριάδα των σχέσεων αντιστοιχεί μια τριάδα ειδών της ιστορικής γνώσης – αν μας επιτρέπεται να διακρίνουμε ένα μνημειακό, ένα αρχαιολατρικό και ένα κριτικό είδος ιστορικής γνώσης». Ο Νίτσε επηρεαζόμενος από τους Πυθαγόρειους, παρατηρεί μια αιώνια επανάληψη και επιστροφή στην ιστορία, μια αέναη κυκλική κίνηση, όπως η επανάληψη στη διάταξη των ουράνιων σωμάτων. 

Τέλος, ο Ράϋμον Αρόν, τον 20ο αιώνα, θα επαναφέρει τα πράγματα στην αρχική τους κατάσταση, αλλά θα προσθέσει στη σκέψη του Πολύβιου και το δικό του λιθαράκι.  Σχετικά με την επιστημονική ερμηνεία και μελέτη της ιστορίας ο Ράϋμον Αρόν, στο Η εξέλιξη της κοινωνιολογικής σκέψης, λοιπόν, γράφει: «Καλός ιστορικός είναι εκείνος που διατηρεί την αίσθηση της ιδιοτυπίας κάθε εποχής, της συνέχειας των εποχών και, τέλος, των σταθερών που, μόνο αυτές, επιτρέπουν να μιλούμε για μια και την αυτή ιστορία».

Αν και η ορθή, αντικειμενική και επιστημονική μελέτη της ιστορίας βασίζεται πάνω στον Πολύβιο και στον Αρόν, παρόλα αυτά, όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς, έχοντας μεσολαβήσει αρκετές άλλες σχολές σκέψης, μονοδιάστατης παρουσίασης και ιδεολογικού περιεχομένου – «το όπιο των διανοούμενων», κατά τον Αρόν, ο μαρξισμός -, πάνω στην μελέτη της ιστορίας, μπορεί ο καθένας να προσεγγίζει όπως φαντασιωθεί τα πράγματα. Ή, μάλλον καλύτερα να διαμορφώνει κατά το δοκούν συνειδήσεις.

Ακόμα χειρότερα, σήμερα ο ιστορικός στη συνείδηση πολλών φαίνεται πως είναι κοντύτερα στην εικόνα ενός Ιντιάνα Τζόουνς, ενός δηλαδή κυνηγού ή και δημοσιογράφου-ιστορικού χαμένων θησαυρών, παρά σε µια προσωπική ή και συλλογική προσπάθεια με βάση όμως τις θετικές επιστήµες. Μέσα σε αυτή τη σύγχυση βρίσκουν πάτημα και κάποιοι συννεφοπετούμενοι ψευτοσοφοί, μαρξιστικών αλλά και φιλελεύθερων πεποιθήσεων, που άλλοτε συνειδητά και άλλοτε ασυνείδητα επιχειρούν  να περάσουν την δική τους ιδεολογική παπάτζα και ουτοπία, να διαμορφώσουν συνειδήσεις μέσα από την αλλοίωση της ιστορίας.  Πρόσφατα, μάθαμε ότι ιστορία μπορεί να καταγράψει, χωρίς να θέλω να υποτιμήσω το επάγγελμα, ακόμη και ένας γραφίστας. Αφορμή, η παρουσίαση του σήματος και σποτ της Επιτροπής «Ελλάδα 2021» – το ότι λειτουργεί αποκλειστικά με ίδιους πόρους δε μου λέει τίποτα ή και μου λέει πολλά.

Συγκεκριμένα, για την Επανάσταση του 21’, από τη μια, νιώθει κανείς μια δύναμη ακατανίκητη, που δεν είναι μονάχα ζήτημα ενθουσιασμού και ηρωισμού ή και αγριότητας των ατόμων. Είναι κάτι ασύγκριτα μεγαλύτερο. Είναι η ίδια η δύναμη της Ιστορίας, που ζητούσε τότε να λύσει προβλήματα και να προχωρήσει πιο πέρα. Είναι αυτή που σε συνέχεια της Γαλλικής και Αμερικάνικης Επανάστασης όχι μόνο θεμελίωσε το πέρασμα από τον φεουδαλισμό στον καπιταλισμό αλλά και κατέστησε το έθνος μέγεθος το ίδιο ή και ευρύτερο από το κράτος με τη μορφή του εθνικού κράτους.  

Από την άλλη, οι άνθρωποι αναζητούν πάντα καλύτερους καιρούς, είτε προσδοκώντας τους από το μέλλον, είτε προβάλλοντας τους στο παρελθόν, πολλώ δε μάλλον όταν έχουν χτυπηθεί από συμφορές του παρόντος. Ενσκήπτουν στην ιστορία τους, στις παραδόσεις τους για να βρουν μέσα τους την πίστη και τις οδηγίες, με τη βοήθεια των οποίων θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα του παρόντος. Να βρουν το χαμένο τους όραμα. Και η Επανάσταση του 21’ είναι μια ακριβώς τέτοια περίπτωση.

Σίγουρα, η ιστορία, οι παραδόσεις και η συνείδηση, δεν είναι νεκρό παρελθόν παρά ζωντανό παρόν, αλλά η ιστορία δεν μπορεί να δημιουργεί το ταπεινωτικό αίσθημα ότι πιθηκίζει κανείς τον μοντερνισμό και την «πρόοδο» ή προδίδει τη δική του ταυτότητα. Με την ιστορία, τις παραδόσεις, τη συνείδηση και τα σύμβολα τους δεν μπορεί να παίζει κανείς. Η ιστορία δεν είναι ένα θέμα προσωπικό ή και ιδεολογικό. Είναι πάνω από όλα επιστημονικό, και όταν αφορά το ελληνικό έθνος, κυρίως εθνικό!

Σχετικά Άρθρα

Η Ευρώπη και τα εμβόλια«Στις Βρυξέλλες, κανείς δεν σε ακούει αν ουρλιάζεις»

Η Ευρώπη και τα εμβόλια
«Στις Βρυξέλλες, κανείς δεν σε ακούει αν ουρλιάζεις»

Αυτή την περίοδο ασκείται παντού έντονη κριτική στις Βρυξέλλες, ότι απέτυχαν με την προμήθεια των εμβολίων για την COVID-19. Οι καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων αλλά και η επιμονή της Κομισιόν να αποφασίσει εκείνη αντί για τα Κράτη-Μέλη έφεραν την Ευρώπη τελευταία στην παγκόσμια κούρσα των εμβολιασμών, πίσω όχι μόνο από Αμερική, Κίνα και Ρωσία, αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο ή το Ισραήλ. Με πρόσφατο άρθρο του το politico.eu ρίχνει την ευθύνη προσωπικά στην Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Άλλο άρθρο έριξε ευθύνες και στην, Κύπρια, Επίτροπο για την Υγεία, Στέλλα Κυριακίδου. Αν κάτι είναι γεγονός, αυτό είναι ότι η Ευρώπη απέτυχε στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Η αληθινή όμως ερώτηση είναι, γιατί φτάσαμε ως εδώ; Τι συμβαίνει στις Βρυξέλλες; Τα πράγματα είναι πραγματικά απλά: Οι θέσεις είναι δοτές, μη εκλόγιμες. Η «πρωθυπουργός» της Ευρώπης, δηλαδή η Πρόεδρος της Κομισιόν, και οι «υπουργοί» της Ευρώπης, δηλαδή οι Επίτροποι, διορίζονται – δεν εκλέγονται. Και, όπως είναι γνωστό σε καθένα, όποιος διορίζεται οφείλει σε εκείνον που τον διόρισε.

read more
Εκεί στο Νότο

Εκεί στο Νότο

Έχουμε συνηθίσει στην Ελλάδα να ακούμε «σε σύγκριση με τις χώρες της Ευρώπης…», ή «σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η χώρα μας…» ανάλογα με τις επιδόσεις μας, η συνέχεια της πρότασης καταλήγει σε θρίαμβο ή καταστροφή. Η σύγκριση γίνεται συνήθως με την Ευρωπαϊκή Ένωση ή «τις χώρες του Νότου», ανάλογα με το υπό συζήτηση αντικείμενο. Αυτό που δεν μας εξηγεί κανείς είναι ποιο είναι το νόημα μίας τέτοιας σύγκρισης […] Με άλλα λόγια, όταν υπερτερούμε στη σύγκριση με τους άλλους λαούς, παθαίνουμε κρίση μεγαλείου. Όταν μειονεκτούμε, φταίνε οι άλλοι που δεν αποδέχονται τη νίκη μας.
Ήρθε η ώρα η νοοτροπία αυτή να σταματήσει. Ας μάθουμε, επιτέλους, ότι πρέπει να βάζουμε δικούς μας στόχους, να χρησιμοποιούμε την (πλούσια) εργαλειοθήκη μας, να χρησιμοποιούμε τους δικούς μας πόρους και να βάζουμε τους δικούς μας όρους και προδιαγραφές για να επιτύχουμε κάτι. Και ο πήχης θα πρέπει να ανεβαίνει ψηλά. Ψηλά, όχι σε σύγκριση με το πόσο τον ανεβάζουν οι άλλες χώρες, αλλά σε σχέση με το πού θέλουμε να φτάσουμε εμείς. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει σχεδίαση, προγραμματισμό, κεφάλαιο, αλλά πάνω από όλα, μυαλό. Και πολλή δουλειά!

read more
Μια Ευρώπη κατώτερη των περιστάσεων

Μια Ευρώπη κατώτερη των περιστάσεων

Το τελευταίο χρονικό διάστημα γίνεται ολοένα και πιο φανερή η πρόσπαθεια της Ευρώπης να σταθεί όρθια και σε αυτή την κρίση, στην οποία φαίνεται για άλλη μια φορά να είναι θεατής των εξελίξεων, αναμένοντας κάποιο καλό νέο απο ανατολάς ή από δυσμάς. Είναι φανερό πως βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια αδύναμη Ευρώπη, μη ικανή να προστατεύσει τα νόμιμα δικαιώματα των μελών της, ανήμπορη να υπερασπιστεί τα Κράτη-Μέλη της και τους πολίτες της από φανερές απειλές και επικίνδυνες καταστάσεις. Για παράδειγμα, αντί η Ευρώπη να επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκία για τις βάναυσες παραβιάσεις εναντίον της Κύπρου και της Ελλάδος και να καλέσει μετά την επιβολή τους την Τουρκία να συμμορφωθεί, δηλαδή να θέσει η Ευρώπη τους δικούς τους όρους, γίνεται το αντίστροφο: Η Τουρκία επιβάλει τους όρους της στην Ευρώπη.

read more

Γράψου στη λίστα φίλων!

Ακολουθήστε μας