Πρόσφατα μάθαμε για την κατάρρευση των futures – Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης – πετρελαίου, κλείνοντας για πρώτη φορά στην ιστορία με αρνητικές τιμές. Είναι πολύ λογικό, η πρωτόγνωρη αυτή κατάσταση, πέραν του υπόλοιπου κόσμου να θορυβήσει και την χώρα μας. Η πρόβλεψη, λόγω πανδημίας, για μειωμένη ζήτηση πετρελαίου και η αδυναμία αποθήκευσης της υπερβάλλουσας παραγωγής του οδήγησε κάποιους επενδυτές, από πολύ πριν, να κερδοσκοπήσουν (speculation) με την πτώση της αξίας του μέσα από συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης. Ενδεχομένως, να υπάρξουν επιπτώσεις, αλλά ακόμα δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ούτε αυτό, ούτε και το μέγεθος τους, αν και όταν υπάρξουν.

Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να καταλάβουμε αρχικά πως λειτουργεί η οικονομία γενικότερα, αλλά και οι αγορές συμβολαίων δικαιωμάτων προαίρεσης και μελλοντικής εκπλήρωσης, ειδικότερα. Στη συνέχεια πως θα μπορούσε αυτή η κατάσταση να επηρεάσει την ελληνική και παγκόσμια οικονομία.

Πέραν του γενικού νόμου προσφοράς και ζήτησης, που όλοι γνωρίζουμε, δυο θεωρίες που επηρεάζουν την οικονομική σκέψη, πρακτική, συμπεριφορά επενδυτών, αγορές αλλά και χρηματοοικονομικά εργαλεία, είναι η αποκαλούμενη ως «το κύμα Kondratieff» και οι «τρεις τύποι φάσεων χρέους του Minsky». Και οι δυο θεωρίες αναφέρονται στην ύπαρξη οικονομικών κύκλων, ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους και πως επηρεάζουν την οικονομία και αγορές και η μια συμπληρώνει την άλλη. Ο Nikolai Kondratieff ήταν ένας Ρώσος οικονομολόγος των αρχών του 20ου αιώνα και ο Hyman Minsky (1919 – 1996), Αμερικανός οικονομολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις.

Το «κύμα Kondratieff» είναι ένας κύκλος με εσωτερικές φάσεις που χαρακτηρίζονται ως εποχές: άνοιξη – περίοδος ευνοϊκής οικονομικής συγκυρίας -, καλοκαίρι – αιχμή -, φθινόπωρο – ψευδή διόγκωση της ευημερίας που καταλήγει σε μια κερδοσκοπική φούσκα – και χειμώνας – οικονομική ύφεση.

Το 1986 ο Minsky, στο βιβλίο του με τίτλο «Stabilizing an Unstable Economy», διέκρινε την κίνηση από τη σταθερότητα στην αστάθεια σε τρεις τύπους φάσεων χρέους: αντιστάθμισης (hedge)- ισχυρές ταμιακές ροές -, κερδοσκοπικής – οι ταμειακές ροές καλύπτουν μόνο τις πληρωμές τόκων – και Πόντσι – αδύναμες έως ανύπαρκτες ταμιακές ροές – (ο όρος «Σχήμα Πόντσι» (Ponzi Scheme) αναφέρεται σε οποιαδήποτε χρηματική απάτη στηρίζεται σε «πυραμίδα» επενδυτών).

Αντιλαμβανόμαστε εύκολα ότι κανείς δεν μπορεί να κερδίζει δίχως ρίσκο. Από τη μια στιγμή στην άλλη μπορεί κανείς να βρεθεί από το καλοκαίρι στον χειμώνα και από τη φάση αντιστάθμισης σε αυτή του Πόντσι. Μέσα στο παραπάνω ευμετάβλητο περιβάλλον, για να μπορεί μια επιχείρηση ή ένας επενδυτής να αποκομίσουν κέρδος, δίχως τη χρήση κεφαλαίου και λαμβάνοντας το χαμηλότερο προσωπικό ρίσκο χρησιμοποιούν τη στρατηγική αρμπιτράζ. Δανείζονται κεφάλαιο και με αυτό αγοράζουν ένα περιουσιακό στοιχείο προσδοκώντας ότι είτε με την χρήση, είτε με την μελλοντική πώληση του θα αποκομίσουν κέρδος μεγαλύτερο ή τουλάχιστον ίσο από ή με το κόστος δανεισμού του αρχικού κεφαλαίου.   

Για να μπορέσει ακόμα περισσότερο να εξασφαλιστεί ο κίνδυνος από την αγορά ενός περιουσιακού στοιχείου γίνεται η χρήση δικαιωμάτων προαίρεσης. Μπορούν να ασφαλιστούν με τον τρόπο αυτό σχεδόν τα πάντα: τιμές αγοράς φρούτων, τιμές πώλησης νομισμάτων, ηλεκτρική ενέργειας, πετρελαίου, μετοχών εταιρειών κ.λπ.. Τα δικαιώματα προαίρεσης έχουν γίνει στην πράξη εμπορεύσιμα είδη. Μπορείτε π.χ. να πάτε στην τράπεζα και να αγοράσετε ένα δικαίωμα προαίρεσης για την αγορά βαρελιών πετρελαίου σε μια χ τιμή και ψ ημερομηνία. Αν κατά την ημερομηνία λήξης του δικαιώματος η τιμή είναι χαμηλότερη δεν πραγματοποιείται η αγορά. Αν είναι ψηλότερη, τότε η τράπεζα υποχρεούται να σας πληρώσει τη διαφορά. Να επισημάνουμε ότι μπορεί να συμβεί και το αντίστροφο.

Όταν κάποιος θέλει να πουλήσει κάτι, έχουμε να κάνουμε με δικαιώματα πώλησης (put options). Για όσους θέλουν να αγοράσουν κάτι υπάρχουν τα δικαιώματα αγοράς (call options). Από την άλλη πλευρά τα Συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης (future) είναι κάτι παραπλήσιο, αν όχι το ίδιο. Μία δεσμευτική συμφωνία και υποχρέωση για αγοραπωλησία ενός περιουσιακού στοιχείου, μεταξύ ενός αγοραστή και ενός πωλητή, σε προκαθορισμένη μελλοντική χρονική στιγμή (maturity) και σε προκαθορισμένη τιμή (delivery price).

Αν ζητήσει, η ασφάλεια που θα λάβει κανείς μέσα από τα παραπάνω συμβόλαια δικαιωμάτων δεν πρόκειται να του παρασχεθεί δωρεάν. Για να μπορέσει ακόμα περισσότερο να επιμεριστεί ο κίνδυνος γίνεται η χρήση μιας τεχνικής, η αποκαλούμενη «αντιστάθμιση του κινδύνου» ή hedging. Κυριολεκτικά, η λέξη hedging σημαίνει «φυλάσσω, ασφαλίζω». Η αντιστάθμιση έναντι επενδυτικού κινδύνου σημαίνει στρατηγική χρήση χρηματοοικονομικών μέσων ή στρατηγικών αγοράς για την αντιστάθμιση του κινδύνου τυχόν δυσμενών μεταβολών των τιμών. Με άλλα λόγια, οι επενδυτές αντισταθμίζουν μια επένδυση πραγματοποιώντας συναλλαγές σε άλλη.

Ας πάμε τώρα στην επιρροή που έχει η σημερινή συνθήκη του πετρελαίου στην ελληνική οικονομία. Από στοιχεία τελευταίων ετών του ΠΣΕ (Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων), το 65% περίπου των Ελληνικών εξαγωγών σε αξία αγαθών αφορά ορυκτέλαια πετρελαίου, το 10% περίπου τρόφιμα (ψάρια, ελιές, τυριά, βερίκοκα, κεράσια, ροδάκινα και παρθένο λάδι) και το 5% περίπου φάρμακα, συσκευασμένα για τη λιανική πώληση, ενώ το 85% περίπου σε αξία υπηρεσιών αφορά εισπράξεις που προέρχονται από τον τουρισμό και τις θαλάσσιες μεταφορές. Με βάση τα παραπάνω στοιχεία, οι ελληνικές εξαγωγές αλλά κυρίως ελληνικό ΑΕΠ, εξαρτώνται, σε αγαθά, κυρίως από τα ορυκτέλαια πετρελαίου και σε υπηρεσίες από τον τουρισμό και τις θαλάσσιες μεταφορές. Η Ελλάδα, δεν είναι ούτε παραγωγός πετρελαίου ούτε και βιομηχανική χώρα.

Δεδομένου των ανωτέρω αυτό που θα μπορούσε να επηρεάσει την ελληνική οικονομία, από τη σημερινή κατάρρευση των τιμών πετρελαίου, είναι σαφώς η συνέχιση πτώσης της ζήτησης των ορυκτέλαιων πετρελαίου, το πόσο ακόμα θα διαρκέσει η πτώση αυτή, και το εάν οι εταιρείες της παραγωγής ορυκτέλαιων πετρελαίου είχαν τοποθετηθεί σε συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης και μελλοντικής εκπλήρωσης πάνω στην α’ ύλη τους, δηλαδή το πετρέλαιο, αν ακολούθησαν στρατηγική αρμπιτράζ ή όχι και φυσικά η παρουσία ή η απουσία επιμερισμός ρίσκου τους.

Το μέγεθος που θα επηρεαστεί η παγκόσμια οικονομία θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια που θα κρατήσουν τα μέτρα για την πανδημία, δηλαδή η πτώση στη ζήτηση πετρελαίου, το μέγεθος των κεφαλαίων που είχαν τοποθετηθεί σε συμβόλαια πτώσης τιμών πετρελαίου, η ημερομηνία ωρίμανσης τους και τέλος η δυνατότητα αρχικά των πετρελαϊκών εταιρειών, και μετά τραπεζών και, εφόσον αναγκαστούν, κυβερνήσεων να μπορούν να καλύψουν τις πληρωμές των συμβολαίων αυτών.

Αν και λίγο πριν το καλοκαίρι, τη δεδομένη στιγμή διανύουμε οικονομικά, όπως θα μας έλεγε ο Kondratieff, φθινόπωρο. Μια και οικονομικά ακολουθεί χειμώνας, το μέγεθος της ύφεσης που θα δούμε θα εξαρτηθεί και από το αν παράλληλα βρισκόμαστε σε φάση Πόντσι, του Minsky, δηλαδή, οι ταμειακές ροές των επιχειρήσεων του κλάδου πετρελαίου – μια και αναφερόμαστε σε αυτές – να μην καλύπτουν ούτε το κόστος του επιτοκίου ούτε το κόστος του κεφαλαίου. Όπου τότε θα μιλάμε για μια τέλεια καταιγίδα.

Το σχέδιο για τη στήριξη του πετρελαϊκού τομέα που ανακοίνωσε ο πρόεδρος Τραμπ μας φέρνει πάντως στο μυαλό την τέλεια καταιγίδα που ξεκίνησε την εποχή των υψηλού κινδύνου (subprime) στεγαστικών δανείων, το 2008 στην Αμερική, ως προς το ότι πριν την κατάρρευση της επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers υπήρξε η σωτηρία της Bear Stearns και η κατάρρευση των Fannie Mae και Freddie Mac. Η Federal Reserve παρενέβη ως δανειστής έσχατης ανάγκης σταθεροποιώντας τις χρηματοπιστωτικές αγορές και η αμερικάνικη κυβέρνηση με την αύξηση του ελλείμματος του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού εμπόδισε τη σχέση χρέους – αποπληθωρισμού να αναπτυχθεί. Ας ελπίσουμε να μην βρεθούμε ξανά εκεί, αυτή την φορά όχι εξαιτίας των ακινήτων αλλά του πετρελαίου.

Σχετικά Άρθρα

Επιβιώνει εκείνος που καταφέρνει να προσαρμοστεί πιο εύκολα

Επιβιώνει εκείνος που καταφέρνει να προσαρμοστεί πιο εύκολα

Η Ελλάδα από χώρα του καφέ, του συνδικαλισμού, των καταλήψεων και του σουβλακιού θα πρέπει να μεταμορφωθεί σε χώρα της καινοτομίας και της παραγωγής. Ο καφές και το σουβλάκι φυσικά και θα συνεχίσουν να υπάρχουν και να στηρίζουν όσο μπορούν το ελληνικό ΑΕΠ. Περιφερειακά, όμως, και μόνο μέσα από τους επιχειρηματίες στο χώρο της εστίασης, τους barista και σεφ που μπορούν να σκεφτούν έξω από το κουτί. Οι καταλήψεις δεν έχουν θέση στην Ελλάδα. Ο συνδικαλισμός, όμως, που έχει, όπως και σε κάθε άλλη χώρα, θα πρέπει να αλλάξει, να γίνει ρεαλιστικός και να προσαρμοστεί στις νέες ανάγκες των εργαζομένων και τις σύγχρονες και εφευρετικές μεθόδους επικοινωνίας. Η καινοτομία δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην τεχνολογία. Υπάρχει και βρίσκεται παντού και κυρίως στον τρόπο που σκεφτόμαστε και προσαρμοζόμαστε στο νέο περιβάλλον για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε. Δεν επιβιώνει ο πιο δυνατός, ούτε και αυτός που κάνει περισσότερο θόρυβο, αλλά εκείνος που καταφέρνει να προσαρμοστεί πιο εύκολα.

read more
Data Centers και στο βάθος Κατάληψη

Data Centers και στο βάθος Κατάληψη

Η χώρα μας, το τελευταίο διάστημα με τα μύρια όσα προβλήματα και τις εν εξελίξει υγειονομικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές προκλήσεις, δείχνει να αντιλαμβάνεται πως η μόνη επιλογή που έχει, είναι να ανέβει στο τρένο. Στην πράξη αυτό σηματοδοτείται με μία σειρά από ενέργειες, αναπτύξεις και στρατηγικές επιλογές. Αφενός είμαστε μάρτυρες μίας πρωτόγνωρης ανάπτυξης του ψηφιακού κράτους που προϋποθέτει διάθεση για αξιοποίηση των νέων εργαλείων και ριζική αναδιοργάνωση, επιλογές καθόλου αυτονόητες, αφετέρου με έκπληξη βλέπουμε επενδύσεις στρατηγικής σημασίας (Pfizer, Microsoft και πολλές άλλες μικρότερου εκτοπίσματος αλλά μείζονος σημασίας). Όπως όμως και στον προηγούμενο τεχνοοικοινομικό κύκλο, έτσι και τώρα, κάποιες δυνάμεις, όχι απλά αρνούνται να μπουν στον κόπο να τον μελετήσουν και να προσαρμόσουν έστω το αφήγημα που οι ίδιοι ξέρουν πάνω σε αυτόν, αλλά απορρίπτουν την ίδια την ύπαρξή του.

read more
Το brain gain δεν μιλά απαραιτήτως ελληνικάΉ γιατί η golden visa και οι «αλλοδαποί συνταξιούχοι» μεταδίδουν το λάθος μήνυμα

Το brain gain δεν μιλά απαραιτήτως ελληνικά
Ή γιατί η golden visa και οι «αλλοδαποί συνταξιούχοι» μεταδίδουν το λάθος μήνυμα

Το πρόβλημα του brain drain, της μαζικής φυγής δηλαδή Ελλήνων επιστημόνων με υψηλά προσόντα στο εξωτερικό, είναι ήδη γνωστό σε όλους: Την περίοδο της κρίσης, δηλαδή από το 2008 μέχρι το 2017, υπολογίζεται ότι έφυγαν από τη χώρα περίπου 500.000 Έλληνες της παραπάνω κατηγορίας. Έτσι χάνει η Ελλάδα και ίσως και ο ίδιος ο άνθρωπος που ενδεχομένως να μην ήθελε να την εγκαταλείψει, και κερδίζει η χώρα υποδοχής – εξού και ο αντίθετος όρος του brain drain, το brain gain για τις χώρες υποδοχής. Καθώς λοιπόν πρόκειται για ένα ήδη γνωστό και εντοπισμένο πρόβλημα, έχουν καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες για την επίλυσή του. Ποιό είναι το πρόβλημα; Ότι όλοι θεωρούν αυτονόητο πως οι προσπάθειες της χώρας θα πρέπει να επικεντρωθούν μόνο στον επαναπατρισμό των Ελλήνων επιστημόνων που έφυγαν στο εξωτερικό. Ότι δηλαδή, με άλλα λόγια, το brain gain για την Ελλάδα αναγκαστικά θα προέλθει από τους συμπολίτες μας που ξενιτεύτηκαν χωρίς να θέλουν, από την αναστροφή του brain drain. Γνώμη μου είναι πως αυτή η μονομέρεια είναι λάθος. Τι μπορεί να γίνει γι’ αυτό; Η Ελλάδα να αλλάξει οπτική και από αποκλειστικό θύμα του brain drain να γίνει διεκδικητής του παγκόσμιου brain gain. Με άλλα λόγια, να λάβει μέτρα ώστε αλλοδαποί επιστήμονες να θελήσουν να μετακινηθούν προς την Ελλάδα, να παρέχουν τις υπηρεσίες τους εδώ.

read more

Γράψου στη λίστα φίλων!

Ακολουθήστε μας