Το πρόβλημα του brain drain, της μαζικής φυγής δηλαδή Ελλήνων επιστημόνων με υψηλά προσόντα στο εξωτερικό, είναι ήδη γνωστό σε όλους: Την περίοδο της κρίσης, δηλαδή από το 2008 μέχρι το 2017, υπολογίζεται ότι έφυγαν από τη χώρα περίπου 500.000 Έλληνες της παραπάνω κατηγορίας. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, ενώ θα μπορούσαν να μείνουν στην Ελλάδα βοηθώντας την ανάκαμψη με γνώσεις που άλλωστε απέκτησαν σε ελληνικά πανεπιστήμια, αναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν, στην ουσία προσφέροντας σε τρίτες χώρες. Έτσι χάνει η Ελλάδα και ίσως και ο ίδιος ο άνθρωπος που ενδεχομένως να μην ήθελε να την εγκαταλείψει, και κερδίζει η χώρα υποδοχής – εξού και ο αντίθετος όρος του brain drain, το brain gain για τις χώρες υποδοχής.

Καθώς λοιπόν πρόκειται για ένα ήδη γνωστό και εντοπισμένο πρόβλημα, έχουν καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες για την επίλυσή του: Για παράδειγμα, η ελληνική κυβέρνηση εκπόνησε πρόσφατα το πρόγραμμα «Ελλάδα Ξανά», για τον επαναπατρισμό 500 Ελλήνων εργαζομένων του εξωτερικού. Εξίσου, προτάσεις και λύσεις έχουν προσφέρει πολλοί, οργανισμοί και πανεπιστήμια, ο ΣΕΒ, ιδιωτικές επιχειρήσεις και άλλοι πολλοί. 

Όμως, ποιό είναι το πρόβλημα με όλα τα παραπάνω; Ότι όλοι θεωρούν αυτονόητο πως οι προσπάθειες της χώρας θα πρέπει να επικεντρωθούν μόνο στον επαναπατρισμό των Ελλήνων επιστημόνων που έφυγαν στο εξωτερικό. Ότι δηλαδή, με άλλα λόγια, το brain gain για την Ελλάδα αναγκαστικά θα προέλθει από τους συμπολίτες μας που ξενιτεύτηκαν χωρίς να θέλουν, από την αναστροφή του brain drain.

Γνώμη μου είναι πως αυτή η μονομέρεια είναι λάθος. Το brain gain προφανώς στον μεγαλύτερο βαθμό θα προέλθει από Έλληνες που έφυγαν λόγω κρίσης και που, ελπίζεται, θα επιστρέψουν μόλις τα πράγματα βελτιωθούν. Όμως, ας μην γελιόμαστε: Οι συνθήκες εργασίας και οι αποδοχές είναι για κάποιους από αυτούς τόσο πολύ καλύτερες εκτός Ελλάδας που, όσο και να βελτιωθούν τα πράγματα εδώ, δύσκολα θα αποφασίσουν να γυρίσουν. Για άλλους πάλι, το αντικείμενο εργασίας τους στο εξωτερικό είναι τόσο ειδικό που απλά δεν υπάρχει αντίστοιχο στην Ελλάδα. Τέλος, άλλοι θα έχουν κάνει εκεί οικογένειες, θα έχουν οργανώσει τη ζωή τους με τα νέα δεδομένα, τα οποία δεν θα αλλάζουν εύκολα, απλά και μόνο επειδή η οικονομία στην Ελλάδα βελτιώθηκε. 

Επομένως, μόνο ένα μέρος του brain drain Ελλήνων μπορούμε να προσδοκούμε βάσιμα ότι θα επιστρέψει, όταν βελτιωθούν τα πράγματα. Αρκετοί θα αποφασίσουν να συνεχίσουν να ζουν και να εργάζονται εκεί όπου βρίσκονται. 

Τι μπορεί να γίνει γι’ αυτό; Η Ελλάδα να αλλάξει οπτική και από αποκλειστικό θύμα του brain drain να γίνει διεκδικητής του παγκόσμιου brain gain. Με άλλα λόγια, να λάβει μέτρα ώστε αλλοδαποί επιστήμονες να θελήσουν να μετακινηθούν προς την Ελλάδα, να παρέχουν τις υπηρεσίες τους εδώ. 

Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Ένα προφανές σημείο έναρξης είναι τα ελληνικά πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ινστιτούτα: Ήδη τα μεγάλα ερευνητικά ινστιτούτα στην Ελλάδα είναι από τα καλύτερα της Ευρώπης. Το ίδιο ισχύει και για κάποια πανεπιστημιακά εργαστήρια. Προσφέροντας θέσεις απασχόλησης με βασική γλώσσα εργασίας τα αγγλικά θα μπορούσαν να προσελκύσουν αλλοδαπούς που θα ήθελαν να εργαστούν εδώ. Αυτό βέβαια σημαίνει αναδιοργάνωση όλης της εσωτερικής τους υποδομής: Δεν αρκεί να μιλούν αγγλικά λίγα άτομα στο εργαστήριο (αυτό ούτως ή άλλως συμβαίνει) αλλά και τα επίσημα έγγραφα του ινστιτούτου ή του πανεπιστημίου να είναι δίγλωσσα, το ίδιο και οι διοικητικές τους υπηρεσίες κοκ. 

Στο ίδιο πλαίσιο, τα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών, κυρίως σε μεταπτυχιακό αλλά και σε προπτυχιακό επίπεδο πρέπει να προσφέρονται και στα αγγλικά. Με αυτόν τον τρόπο αλλοδαποί χωρών φτωχότερων από την Ελλάδα θα μπορούσαν να σπουδάσουν εδώ, και οι καλύτεροί τους να παραμείνουν μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους – ό,τι δηλαδή ακριβώς κάνουν οι Έλληνες επιστήμονες στις ΗΠΑ, στη Γερμανία, στην Αγγλία ή αλλού. 

Τέλος, δεν θα ήταν άσκοπη η παροχή δυνατότητας εγκατάστασης στην Ελλάδα επιστημόνων από τρίτες (προφανώς, μη Ευρωπαϊκές) χώρες. Ό,τι δηλαδή προσφέρεται έναντι χρημάτων (όπως το σύστημα της golden visa) να γίνει και για την προσέλκυση επιστημόνων που θέλουν, και μπορούν, να εργαστούν στη χώρα.

Η κυβέρνηση πρόσφατα πρόσθεσε στο σύστημα της golden visa, σύμφωνα με το οποίο άδεια παραμονής παρέχεται σε όσους αγοράσουν ακίνητα άνω των 250.000 Ευρώ, και φορολογικά κίνητρα προσέλκυσης αλλοδαπών συνταξιούχων που θα θελήσουν να γίνουν φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας. Φοβάμαι όμως ότι τα παραπάνω δίνουν το λάθος μήνυμα: Αποτελούν ξεκάθαρα εισπρακτικά μέτρα. Η Ελλάδα «πουλά» τη θέση της στην ΕΕ και το Σένγκεν, το εξαιρετικό κλίμα της, το ασφαλές της περιβάλλον και τους φιλικούς κατοίκους της έναντι χρημάτων. Κάτι τέτοιο μπορεί ίσως να της αγοράζει παρόν, σίγουρα όμως δεν της εξασφαλίζει το μέλλον. Το μέλλον της το εξασφαλίζουν οι άνθρωποί της, κάτι που σήμερα μετριέται σε ειδίκευση και γνώσεις. Αν αυτό δεν μπορεί να προέλθει από Έλληνες που κατάφεραν λόγω συγκυρίας να της «κλέψουν» χώρες του εξωτερικού μέσω braindrain, τότε το καλύτερο που έχει να κάνει είναι να προσπαθήσει να γίνει και η ίδια ανταγωνιστική σε αυτό το, παγκόσμιο, παιχνίδι του brain gain.

Σχετικά Άρθρα

Data Centers και στο βάθος Κατάληψη

Data Centers και στο βάθος Κατάληψη

Η χώρα μας, το τελευταίο διάστημα με τα μύρια όσα προβλήματα και τις εν εξελίξει υγειονομικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές προκλήσεις, δείχνει να αντιλαμβάνεται πως η μόνη επιλογή που έχει, είναι να ανέβει στο τρένο. Στην πράξη αυτό σηματοδοτείται με μία σειρά από ενέργειες, αναπτύξεις και στρατηγικές επιλογές. Αφενός είμαστε μάρτυρες μίας πρωτόγνωρης ανάπτυξης του ψηφιακού κράτους που προϋποθέτει διάθεση για αξιοποίηση των νέων εργαλείων και ριζική αναδιοργάνωση, επιλογές καθόλου αυτονόητες, αφετέρου με έκπληξη βλέπουμε επενδύσεις στρατηγικής σημασίας (Pfizer, Microsoft και πολλές άλλες μικρότερου εκτοπίσματος αλλά μείζονος σημασίας). Όπως όμως και στον προηγούμενο τεχνοοικοινομικό κύκλο, έτσι και τώρα, κάποιες δυνάμεις, όχι απλά αρνούνται να μπουν στον κόπο να τον μελετήσουν και να προσαρμόσουν έστω το αφήγημα που οι ίδιοι ξέρουν πάνω σε αυτόν, αλλά απορρίπτουν την ίδια την ύπαρξή του.

read more
Καταληψίες, πολέμιοι του Διαφωτισμού και της πολιτικής κοινότητας

Καταληψίες, πολέμιοι του Διαφωτισμού και της πολιτικής κοινότητας

Η νεολαία μας προσηλυτίζεται από μπροσούρες κομμουνιστικές, αναρχικές και ακροδεξιές. Η συντριπτική πλειοψηφία όχι μόνο των οπαδών αλλά και των στελεχών του κομμουνισμού και αναρχισμού «γνωρίζουν» την υποτιθέμενη «ιδεολογία» μόνο από μπροσούρες. Έτσι, δεν έχουν μάθει τις περιπλοκές, τις αντιφάσεις, τις γενικότητες, τις αοριστολογίες και τις ουτοπίες των αποτυχημένων θεωριών τους. Προσηλυτίζεται, όμως και από ακροδεξιούς, όχι για την εύρυθμη και σωτήρια για τον πολίτη λειτουργία ενός κράτους αλλά για την αξία της βαρβαρότητας του, για τον Αγών του. Η χώρα μας δεν είναι μόνο πολέμιος του Διαφωτισμού. Στην χώρα μας έχει επικρατήσει ο ακροαριστερός και ακροδεξιός φασισμός που και οι δυο μαζί αποσκοπούν στον αφανισμό της πολιτικής κοινότητας, δηλαδή του αστικού, φιλελεύθερου και δημοκρατικού μας κράτους. Και μόνο όπου δεν υφίσταται πολιτική κοινότητα, αλλά ζούγκλα, δεν υπάρχει τίποτα που να είναι άδικο…

read more
Αριστερή αντικαπιταλιστική γκρίνια γραμμένη σε πανάκριβο Apple iMac

Αριστερή αντικαπιταλιστική γκρίνια γραμμένη σε πανάκριβο Apple iMac

Πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου ένα περιοδικό για την φωτογραφία από την Τσεχία με θέμα την «Ουτοπία». Τα κείμενα του περιοδικού ήταν ό,τι ακριβώς θα περίμενε κανείς. Στην αρχή, η συνηθισμένη αριστερή γκρίνια: Το καπιταλιστικό μας σύστημα σήμερα είναι χαλασμένο, δεν λειτουργεί πια, ο κορωνοϊός το εξέθεσε, θα πρέπει να γίνουν ριζικές αλλαγές. Ζούμε, λένε, σε έναν μετα-καπιταλιστικό εφιάλτη που καταστρέφει τα ιδανικά μας μέσω ενός πραγματιστικού-τεχνοκρατικού τρόπου σκέψης που κάνει τις ιδέες προϊόντα. Στον θατσερικό εφιάλτη του «Δεν Υπάρχει Εναλλακτική» οι αριστεροί της διπλανής πόρτας αντιτάσσουν ότι «Υπάρχουν, πολλές, μα πάρα πολλές!». Ποιες είναι αυτές οι εναλλακτικές στην καπιταλιστική κοινωνία; Εδώ έρχεται η, αριστερή, ουτοπία:

read more

Γράψου στη λίστα φίλων!

Ακολουθήστε μας