Στο editorial μου του Επί Δεξιά, ως μέλος της συντακτικής του ομάδας, προσπάθησα να ορίσω ποια περίπου είναι η ιδεολογία ενός κεντροδεξιού σήμερα (εφαρμόζοντας βασικά το τρίπτυχο της Λογικής, της Ηθικής και της Μεσότητας). Όμως ταυτόχρονα με το τι είμαστε χρήσιμο είναι να διευκρινίσουμε και τι δεν είμαστε. Δηλαδή, τι μας ξεχωρίζει από συγγενικούς και μη χώρους.

Έναρξη κάνω απαντώντας στο ερώτημα, γιατί δεν είμαστε συντηρητικοί. Αφορμή είναι το γεγονός ότι τις ημέρες που οριστικοποιούσαμε το blog, δηλαδή κατά τα μέσα Ιανουαρίου 2020, πέθανε ο Sir Roger Scruton, ένας από τους λίγους ευρωπαίους συντηρητικούς φιλόσοφους. Για το έργο του, τις θέσεις του και τις αντιδράσεις που σχεδόν αδιάκοπα τα τελευταία τριάντα χρόνια προκάλεσε ο Scruton μπορεί κανείς να δει εδώ, εδώ και εδώ(όλα από τον, αριστερό, The Guardian, ώστε να φανεί η αντιπαλότητα). Όμως το κείμενο αυτό δεν αποτελεί παρουσίαση του έργου του. Στόχος είναι να χρησιμοποιηθούν οι ιδέες του ως βάση για να δείξω τις διαφορές μεταξύ των συντηρητικών και των κεντροδεξιών θέσεων. Άλλωστε, η γεωγραφική απόσταση με το Ηνωμένο Βασίλειο εξασφαλίζει μια όχι επί προσωπικού αντιπαράθεση, μακριά δηλαδή από ελληνικά γεγονότα και καταστάσεις.

Κατά τη γνώμη μου υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του κεντροδεξιού και του συντηρητικού τρόπου σκέψης, παρότι οι χώροι πολιτικά μπορεί να θεωρηθούν συγγενείς. Για την ακρίβεια, το μεγαλύτερό μου πρόβλημα είναι να κατανοήσω επί της αρχής τι ακριβώς επιδιώκει ένας συντηρητικός: Συντήρηση ως προς τι; Ποιο χρονικό σημείο ακριβώς; Για παράδειγμα, αν εγώ τώρα εν έτει 2020 επιδιώξω συντήρηση όσων γνωρίζω, αυτό δεν σημαίνει ότι αυτομάτως αμφισβητώ τους συντηρητικούς παλαιότερων γενιών; Αν πάλι δεν τους αμφισβητώ, αλλά ισχύει το αίτημα του πρώτου για όλους τους επόμενους, μήπως ακόμα θα ζούσαμε σε σπηλιές;

 

Σε κάθε περίπτωση, έστω ότι κανείς ξεπερνά τις λέξεις: Πως περίπου σκέφτεται ένας συντηρητικός σήμερα; Για τον Scruton, αν τον διαβάζω σωστά, το αίτημα ήταν πάντα του ανήκειν σε ένα αναγνωρίσιμο, «σπιτικό» παρελθόν. Έτσι, για παράδειγμα, ψήφισε υπέρ του Brexit, αφού ήθελε επιστροφή στην Αγγλία στην οποία μεγάλωσε. Σύμφωνοι, αλλά που σταματά αυτό; Επιστροφή στην Μ. Βρετανία του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου; Του Πρώτου; Του προηγούμενου αιώνα; Της ρωμαϊκής κατάκτησης;

 

Ο Scruton λέει ότι επηρεάστηκε από τον, εξίσου Άγγλο, Burke, τον πατριάρχη των συντηρητικών. Εκείνος πάλι κέρδισε τη φήμη του ασκώντας κριτική στην γαλλική επανάσταση από το σπίτι του στην Αγγλία.

 

Ο Burke βασικά κατηγόρησε τη γαλλική επανάσταση ότι «κατέστρεψε τον κοινωνικό ιστό». Αυτό προφανώς είναι αλήθεια (αφού οι Γάλλοι αποκεφάλισαν τον βασιλιά τους στην κεντρική τους πλατεία) όμως τελικά στην θέση του εγκατέστησε έναν άλλο κοινωνικό ιστό. Η ιστορία φαίνεται ότι την δικαίωσε (εκτός αν κανείς υιοθετήσει την κινεζική άποψη του 1972, ότι είναι ακόμα πολύ νωρίς να την κρίνει κανείς), αν μη τι άλλο επειδή ο κοινωνικός ιστός της γαλλικής επανάστασης αντέχει βασικά μέχρι σήμερα.

 

Η διάψευση του πατριάρχη τους, και η εγγενής αντίφαση στον όρο, ουδέποτε πτόησε τον συντηρητικό τρόπο σκέψης. Ενδεχομένως τελικά πράγματι να μην πρόκειται για πολιτική ιδεολογία αλλά για στάση ζωής: Έναν επιφυλακτικό τρόπο σκέψης που προτιμά να διατηρήσει ό,τι γνωρίζει και να αντιταχθεί σε κάθε αλλαγή.

 

Ο συντηρητικός επιδιώκει διατήρηση των πραγμάτων, όμως έτσι κάνει δύο λάθη: Αφενός ωραιοποιεί το παρελθόν αναπολώντας μια κατάσταση που υπήρξε μόνο στη φαντασία του (ποιος στα σωστά του θα ήθελε επιστροφή στην ελληνική επαρχία του προηγούμενου αιώνα;). Κατά τούτο καταλήγει να μοιάζει με τους Αριστερούς αφού ο συντηρητικός αναπολεί έναν κόσμο που ποτέ δεν υπήρξε και ο Αριστερός φαντάζεται έναν κόσμο που ποτέ δεν μπορεί να υπάρξει. Επίσης, ο συντηρητικός αποθεώνει την παράδοση, οριστικοποιώντας έτσι όμως το θάνατό της. Με τα λόγια του Gasset, the death of what is dead is life: There is only one way to dominate the past – to open our veins and inject some of our blood into the empty veins of the dead. This is what the reactionary cannot do: Treat the past as a form of life.

 

Εκεί ακριβώς βρίσκεται η διαφορά με τον κεντροδεξιό τρόπο σκέψης: Ο κεντροδεξιός δεν είναι αντιδραστικός. Δεν επιδιώκει την ακινησία. Δεν επιδιώκει να παραδώσει στις επόμενες γενιές ακριβώς τα ίδια που παρέλαβε από τις προηγούμενες. Επιδιώκει να τα βελτιώσει. Επιδιώξει την κίνηση. (Στην ουσία, είναι ο ρυθμός της κίνησης που τον διαφοροποιεί από τον φιλελεύθερο).

 

Η ζωή φέρνει αντιμέτωπη κάθε γενιά με μεγαλύτερες ή μικρότερες προκλήσεις. Ο συντηρητικός κλείνει τα μάτια του και δεν θέλει ούτε ν’ ακούσει γι αυτές. Ο κεντροδεξιός θα εφαρμόσει νηφάλια το τρίπτυχο Λογικής, Ηθικής και Μεσότητας και θα υιοθετήσει όσες από αυτές το αντέξουν. Το ίδιο θα κάνει και για τις παραδόσεις του παρελθόντος – θα διατηρήσει μόνο όσες περάσουν την παραπάνω κρίση.

 

Ομολογουμένως είναι γνωστή η κινέζικη κατάρα, να ζήσει κανείς σε ενδιαφέροντες καιρούς. Η έντονη αλλαγή ενέχει τον κίνδυνο να βρεθούν πολλοί εκτός συστήματος, άθελά τους, χωρίς καλά-καλά να το καταλάβουν και σίγουρα χωρίς να το ζητήσουν. Με άλλα λόγια να χαθούν πολλές ανθρώπινες ζωές, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η προσκόλληση σε όσα γνωρίζουμε σώζει από αυτόν τον κίνδυνο. Ίσα ίσα, η αλλαγή είναι αναπόφευκτη, όπως ιστορικά έχει ξανά και ξανά αποδειχτεί, είτε το θέλουμε είτε όχι (ακόμα και οι συντηρητικοί της Αγγλίας του Burke διασπάστηκαν στους υποστηρικτές και στους πολέμιους της γαλλικής επανάστασης). Το ερώτημα επομένως είναι, η στάση καθενός απέναντι στο καινούργιο. Αν κανείς θα το περιμένει έτοιμος και νηφάλιος, συμμετέχοντας όσο καλύτερα μπορεί, ή αν θα το αντιμετωπίσει φοβικά και με άρνηση, προσκολλημένος σε ένα παρελθόν που μόνο στο μυαλό του υπάρχει, και διακινδυνεύοντας στην πορεία να χάσει και αυτά ακόμα που κατέχει.

Σχετικά Άρθρα

Το κενό στα αριστερά του Κέντρου οριστικοποιείται – και αυτό είναι κακό για ολόκληρο το πολιτικό σύστημα

Το κενό στα αριστερά του Κέντρου οριστικοποιείται – και αυτό είναι κακό για ολόκληρο το πολιτικό σύστημα

Οι πρόσφατες εκλογές στην Ισπανία αλλά και οι προεκλογικές εξελίξεις στη Γερμανία φαίνεται ότι οριστικοποιούν το, λεγόμενο, pasokification της Κεντροαριστεράς: Τα Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που παραδοσιακά κυριαρχούσαν στον χώρο αριστερά του Κέντρου συρρικνώνονται – αν δεν εξαφανίζονται. Τη θέση τους διεκδικούν άλλα Αριστερά κόμματα, κυρίως της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, όπως στην Ελλάδα και την Ισπανία, ή των «Οικολόγων» – Πρασίνων, όπως στην Γερμανία ή το Βέλγιο. Προσωπικά θεωρώ ότι η υποκατάσταση των Σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων από τους Ριζοσπάστες Αριστερούς ή τους Πράσινους ούτε μπορεί ούτε πρέπει να ολοκληρωθεί.

read more
Δύο σκέψεις με αφορμή «Το Ελληνικό Όνειρο» του Στάθη Καλύβα…ώστε η «προσευχή του στο μέλλον» να εισακουστεί

Δύο σκέψεις με αφορμή «Το Ελληνικό Όνειρο» του Στάθη Καλύβα
…ώστε η «προσευχή του στο μέλλον» να εισακουστεί

Τα τελευταία χρόνια ένα νέο αφήγημα για την Ελλάδα αναπτύσσεται, που θα ονόμαζα το «αφήγημα της κανονικότητας». Είναι ένα αφήγημα αντίθετο με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, δηλαδή μιας χώρας-παρωδίας της Δύσης, μιας καθυστερημένης και οπισθοδρομικής Ελλάδας, χτυπημένης από τη μοίρα της και έρμαιο των κακών ξένων που διαρκώς συνωμοτούν εναντίον της. Το νέο αφήγημα λέει ότι η Ελλάδα δεν είναι καθόλου διαφορετική από μια συνηθισμένη δυτική χώρα. Η Ελλάδα είναι πλήρως ενταγμένη στα ιδεολογικά ρεύματα και τα προβλήματα της εποχής και της γειτονιάς της. Σήμερα, 200 χρόνια από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, μπορεί να κοιτά υπερήφανα όλα όσα, καθόλου ευκαταφρόνητα και αυτονόητα, πέτυχε. Το νέο αφήγημα νομίζω ότι ξεκίνησε με τα «Κακομαθημένα Παιδιά της Ιστορίας» του Κωστή το 2013 και συνεχίστηκε με τα «Καταστροφές και θρίαμβοι» του Καλύβα το 2015, το «Ελλάδα: Μια Χώρα Παραδόξως Νεωτερική» του Βούλγαρη το 2019, το «Ελλάδα: Βιογραφία ενός Σύγχρονου Έθνους» του Μπίτον το 2020, και ακόμα πιο πρόσφατα συνοψίζεται με εύληπτο και απλό τρόπο στο «Το Ελληνικό Όνειρο» που εκδόθηκε μόλις πριν λίγους μήνες, με συγγραφέα πάλι τον Καλύβα.

read more
Γιατί δεν είμαστε φιλελεύθεροι

Γιατί δεν είμαστε φιλελεύθεροι

Στο editorial μου του Επί Δεξιά, ως μέλος της συντακτικής του ομάδας, προσπάθησα να ορίσω ποια περίπου είναι η ιδεολογία ενός κεντροδεξιού σήμερα (εφαρμόζοντας βασικά το τρίπτυχο της Λογικής, της Ηθικής και της Μεσότητας). Όμως ταυτόχρονα με το τι είμαστε χρήσιμο είναι να διευκρινίσουμε και τι δεν είμαστε. Δηλαδή, τι μας ξεχωρίζει από συγγενικούς και μη χώρους. Σειρά τώρα έχει το ερώτημα, γιατί δεν είμαστε φιλελεύθεροι. Εν συντομία, η απάντηση είναι ακριβώς η παραπάνω: Είναι βασικά ο ρυθμός, και σπανιότερα η κατεύθυνση, της κίνησης που διαφοροποιεί έναν κεντροδεξιό από έναν φιλελεύθερο. Αυτό, τόσο όσον αφορά τα κοινωνικά όσο και τα οικονομικά θέματα.

read more

Γράψου στη λίστα φίλων!

Ακολουθήστε μας